Ölülerin Yönettiği Şehir; Roskilde ve Hafızanın Gücü

Roskilde, Gölge Şehirler anlatısında yalnızca bir yerleşim noktası değil, ölüm–iktidar–hafıza arasında kurulan son derece bilinçli ve kalıcı bir üçgenin mekana dönüşmüş hali olarak okunmalıdır; çünkü burada ölüm bir son değil, iktidarın sürekliliğini garanti altına alan bir mühür, hafıza ise yalnızca hatırlanan değil, taşın içine yerleştirilen bir otorite biçimidir. Roskilde’nin tarihsel katmanlarına yaklaşıldığında ilk hissedilen şey, bu şehrin hiçbir zaman “yaşayanlar” için kurulmadığı, asıl ağırlık merkezinin ölmüş olanlar üzerinden inşa edilmiş bir meşruiyet düzeni taşıdığıdır; kralların, soyluların ve seçilmiş figürlerin bedenleri toprağa verildiğinde, iktidar da bedenle birlikte yok edilmemiş, aksine taş, mekan ve ritüel aracılığıyla zamana yayılmıştır.

Bu bağlamda ölüm, Roskilde’de bir kayıp değil, iktidarın mekana sabitlenme anıdır; beden toprağa girerken güç havaya karışmaz, katedralin duvarlarına, zeminine ve sessizliğine işlenir. Taş burada yalnızca mimari bir unsur değil, hafızayı taşıyan ve onu bozulmadan saklayan bir araçtır; bu yüzden Roskilde’de iktidar, yaşayan hükümdarlardan çok, ölmüş olanların suskun varlığıyla hissedilir. İktidarın bu denli ölümle iç içe geçirilmesi tesadüf değildir; çünkü yaşayan bir kral sorgulanabilir, devrilebilir veya unutulabilirken, ölü bir kral dokunulmazdır ve eleştirilemez. Roskilde bu nedenle, gücün bedenden çıkarılıp zamansız bir otoriteye dönüştürüldüğü bir merkez haline gelmiştir. Burada iktidar, emir veren bir ses değil, mekanın kendisi olarak konuşur.

Hafıza ise bu üçgenin en sessiz ama en güçlü köşesidir; çünkü Roskilde’de hatırlamak bireysel bir eylem değil, zorunlu bir karşılaşmadır. Katedralin içinde yürüyen biri, farkında olmadan geçmişle temas eder, çünkü taşlar anlatmaz ama hissettirir. Hafıza burada anlatıdan çok atmosferdir; yazılı metinlerden değil, ağırlıktan, soğuktan ve sessizlikten beslenir. Bu hafıza anlayışı, Viking döneminin sözlü kültürüyle Hristiyanlığın yazılı ve mimari hafıza geleneğinin üst üste bindirilmesiyle oluşmuştur; yani Roskilde, bir kültürel kopuş değil, iki farklı bilinç biçiminin aynı mekanda kilitlenmesi sonucunda ortaya çıkmıştır. Pagan ataların gömü geleneği ile Hristiyan mezar mimarisi, burada çatışmamış, birbirini derinleştirmiştir.

Roskilde’de ölüm, korkulan bir eşik değil, düzenin devamı için gerekli bir geçiştir; bu nedenle şehirde ölümün dramatik değil, son derece kontrollü ve törensel bir dili vardır. İktidarın bu törenlerle sürekli yeniden onaylanması, şehri sıradan bir kraliyet merkezi olmaktan çıkarıp, hafızayla yönetilen bir alan hâline getirir. Sonuç olarak Roskilde, Gölge Şehirler serisinde ölümün iktidarı yok etmediği, tam tersine onu daha da güçlendirdiği nadir merkezlerden biridir; burada hafıza geçmişe bakmak için değil, bugünü hizalamak için kullanılır. Şehrin gerçek gücü de tam olarak buradadır: Roskilde, yaşayanlara hükmeden bir şehir değildir, yaşayanları ölülerin düzenine uyumlamayı başaran bir bilinç mekanıdır.

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

Zamanın Eksenine Kurulan Şehir; Londra’nın Ley Hatları

Resim
  Londra’nın ley hatları meselesi, yalnızca modern ezoterik söylemlerin romantik bir yakıştırması değil, Britanya adasının binlerce yıl öncesine uzanan kutsal coğrafya anlayışının, taşla, suyla ve yönle kurduğu sistematik ilişkinin bugüne kadar sızmış izlerini taşır; çünkü bu adada yerleşim, hiçbir zaman yalnızca “yaşamak” için değil, enerjiyi toplamak, yönlendirmek ve sabitlemek için de planlanmıştır ve Londra bu planın merkezî düğümlerinden biridir. Stonehenge ile başlayan bu hat, çoğu araştırmacının sandığının aksine yalnızca astronomik bir takvim ya da ritüel alanı olarak ele alınamaz; Stonehenge, çevresindeki nehir kıvrımları, tepe hatları ve daha sonra inşa edilen kutsal yapılarla birlikte düşünüldüğünde, yer kabuğunun doğal enerji akışlarını kilitleyen ve yönlendiren bir rezonans istasyonu gibi çalışır ve bu rezonans çizgileri, yüzlerce kilometre boyunca belirli duraklardan geçerek Londra havzasına ulaşır. Bu duraklar, çoğu zaman ya eski tapınak kalıntılarıdır ya da Hristiya...
Devamı

İskoçya’nın İç Ley Hattı

Resim
İskoçya’yı artık nokta nokta değil, tek bir iç omurga üzerinden okuyalım; çünkü Callanish → Iona → Highlands hattı, Britanya adasının kuzeyinde medeniyetle değil, hafızayla ve süreklilikle çalışan bambaşka bir ley sistemini ortaya çıkarır. Bu hat, güneydeki Stonehenge merkezli çizgiler gibi düzen kurmaz, ölçmez ya da hizalama dayatmaz; aksine, kuzeye çıktıkça yavaşlayan, derinleşen ve saklanan bir karakter kazanır ve İskoçya’yı bir ülke olmaktan çok, korunmuş bir bilinç alanı haline getirir. Callanish Stones ile başlayan bu iç hat, İskoçya’nın en ham noktalarından birinde doğar; Lewis Adası’ndaki bu taş çember, enerjiyi yükseltmek yerine tutar, yaymak yerine yoğunlaştırır ve bu yüzden hattın ilk düğümü bir başlangıç değil, bir toplanma alanı gibidir. Burada bilgi ilerlemez, burada bilgi bekler; Callanish, hattın kuzey kapısıdır ve bu kapıdan geçen her şey önce ağırlaşır, sadeleşir ve fazlalıklarından arınır. Bu yoğunluk, adalar zinciri boyunca güneye doğru ilerlerken sertliğini kaybetm...
Devamı

Iona Adası

Resim
Iona Adası, haritada küçük bir kara parçası gibi görünse de, Britanya’nın bilinç coğrafyasında orantısız derecede büyük bir boşluk kaplar; burası gücün sergilendiği, taşın yükseltildiği ya da göğün ölçüldüğü bir merkez değildir, aksine bilginin susturulduğu, egonun geri çekildiği ve niyetin sadeleştiği bir alan olarak var olur. Callanish’te taşlar konuşur, Highlands’te dağlar yankı yapar, fakat Iona’da her şey fısıltıya iner; çünkü burası yükseltmek için değil, taşımak için seçilmiştir. Adanın konumu rastlantı değildir; batıya, yani güneşin battığı yöne açık oluşu, Iona’yı kadim sembolizmde geçiş ve bırakma ile ilişkilendirir. Gün batımı burada bir manzara değil, bir ritüeldir; ışık her akşam suya doğru çekilirken, ada sanki her gün yeniden boşaltılır. Bu yüzden Iona, ley hattı üzerinde bir düğümden çok bir filtre gibi çalışır; Callanish’ten gelen ağır ve yoğun hafıza burada yumuşar, Highlands’e taşınabilecek hale gelir. Iona’nın merkezinde yer alan manastır, bu hattın insan eliyle kur...
Devamı